ચૂપ થઈ જવાનું

સેલ્ફીથી ધૂમ મચાવે ત્યાં ચૂપ થઈ જવાનું
પોતાના ગીત ગાવે ત્યાં ચૂપ થઈ જવાનું

નાચીને મન મનાવે ત્યાં ચૂપ થઈ જવાનું
નખને ય ના જલાવે ત્યાં ચૂપ થઈ જવાનું

શાસ્ત્રાર્થ કે પ્રમાણો લિજ્જતથી પડતા મૂકી
પંડિતજી  પાન  ચાવે  ત્યાં ચૂપ થઈ જવાનું

વરસાદ   વીજળીનો   સંબંધ  પૂછીએ  તો
તું આંખ ઝિલમિલાવે ત્યાં ચૂપ થઈ જવાનું

એ રોજ - રોજ  મળવાં આવે અચૂક કિન્તુ
બ્હાના નવાં જ લાવે  ત્યાં ચૂપ થઈ જવાનું

ચંદન  તળાવ  પાળે  રુમઝુમતી ચાંદનીમાં
જો યાદ એ ના આવે ત્યાં ચૂપ થઈ જવાનું

ખૂશ્બૂની બ્રાન્ડ બે-ત્રણ, રંગોની બે'ક વક્કલ
લઈ  જાત  ઝગમગાવે  ત્યાં  ચૂપ થઈ જવાનું

એકાદ   મધનું  ટીપું  જો  મિત્રતા  સ્વીકારે
તો  મોતીથી  મઢાવે  ત્યાં  ચૂપ થઈ જવાનું

કલશોર, કેકા, ટહુકા  લયમાં લસોટી પીવા
ઉપચાર  એ  બતાવે  ત્યાં ચૂપ થઈ જવાનું

ખમ્મા ખમ્મા

સડેડાટ  પણ  છાનું-માનું : ખમ્મા ખમ્મા
ઘઉં ભેળા કંકર  દળવાનું : ખમ્મા ખમ્મા

વહી ગયા તે સહુ દસકાનું : ખમ્મા ખમ્મા
ભોળા ભાઇઓનું ભયખાનું : ખમ્મા ખમ્મા

જેને  છબછબિયાં   કરવાની  ટેવ પડી છે
એનું  ઊંડાં  જળનું  બ્હાનું : ખમ્મા ખમ્મા

સામા  ઘરના  શયનકક્ષમાં  નજર પડે ને
ચોળાયેલું  જોઉં  બિછાનું : ખમ્મા ખમ્મા

લાદેલા   અર્થોના   ઉત્પાદન   કરે  જે
ના થઇએ કોઇ કારખાનું : ખમ્મા ખમ્મા

જર્જર થાવું, ફાટી પડવું લખ્યું હોય જ્યાં
છું  એવા  પુસ્તકનું  પાનું : ખમ્મા ખમ્મા

કહો પ્રલય 'ને  ધરતીકંપને  રહે પ્રમાણિક
છે  મારું  ઘર    છેવાડાનું : ખમ્મા ખમ્મા

ચાલી નીકળ

રસ્તો નથી તો કર નવી કેડી અને ચાલી નીકળ
પગપાળા તારી જાતને તેડી અને ચાલી નીકળ

જાળાં નકામા ઝાંખરા ખેડી અને ચાલી નીકળ
સંબંધ 'ને શાખા  બધું  વેડી અને ચાલી નીકળ

સામે  પવન તું  ડગલું  ભરશે  ત્યાં જ લેશે ઊંચકી
લે, તોડ લખ ચોર્યાસીની બેડી અને ચાલી નીકળ

બીજી પળે  આકાશ  એની  મ્હેકથી છલકી ઊઠે
તું રાગિણી એ લાક્ષણિક છેડી અને ચાલી નીકળ

પથ્થરમાં  પણ  સંવેદનાઓ ગીત તારું સ્થાપશે
અણફળ રહેલાં  ઝાડ ઝંઝેડી અને ચાલી નીકળ

સમધર્મી  સાથે  ચાલતા  નિજમાર્ગ સંભાળી રહે
એવી અડીખમ શોધી લે હેડી અને ચાલી નીકળ

સક્ષમ ચડી શકવા ન હો, હા ઝાલ એની આંગળી
પ્હોંચે  પછી  છોડી દે  એ મેડી અને ચાલી નીકળ

શિખરની કેડી

જડી શિખરની કેડી
એક ઝાટકે વંશ-વારસા સાથે
છોડી બહુમાળી નિજ મેડી 
જડી શિખરની કેડી

જામાના  રૂપેરીમાં  જે  રંગ  જુવે રાખોડી
એની પાછળ દંતકથાઓ કરતી દોડાદોડી
શું લેવાં શું દેવાં જેણે ઓઢી
પહેરી  રાખી  માત્ર  પછેડી
એક ઝાટકે વંશ-વારસા સાથે
છોડી બહુમાળી નિજ મેડી
જડી શિખરની કેડી

લાલ  એટલું  કંકુ  અથવા  કાળું  મેશ બરાબર
પરપોટાને કહે : પાણીએ કર્યો પવનનો આદર
રાગ નહીં કોઈ ખીણ, ખડકથી
દ્વેષ દીધો હો ઊંડેથી ઉખેડી
એક ઝાટકે વંશ-વારસા સાથે
છોડી  બહુમાળી  નિજ મેડી
જડી શિખરની કેડી

માત્ર ઈશારો

નહીં વિગતથી કરે વૈખરી કરશે માત્ર ઈશારો
વ્યાકુળ જેનું ચિત્ત ઝીલવા
એને એકે વાતે નહીં મૂંઝારો

પરખ  પવનની  વન અચરજનુ
પાણીના રંગોની સમજણ ઝીરો
કરચ કાચની કેવળ ભાસે
મહામૂલો જે હોય સ્વયંમાં હીરો
ધરમૂળથી ધારણ બદલી
કરે તોલ ને મોલ એજ મણિયારો
નહીં વિગતથી કરે વૈખરી કરશે માત્ર ઈશારો

કૌટિકમાંથી કરી પસંદગી
હોંકારો  જે  આપે  એને  વરે
સરવાં ભાળે શ્રવણ-ગ્રહણને
ત્યાં ધીમેથી જરા અમસ્તું ઝરે
રમે  સાનમાં  સબૂર  સંપદા
ઝમે કદી તો થઈ રહેતી ઝણકારો
નહીં વિગતથી કરે વૈખરી કરશે માત્ર ઈશારો

જોખ્યું

સાવ  નકામું  નમતું  જોખ્યું

અમથું કાં અણગમતું જોખ્યું ?

વધ્યું વજન જ્યારે બાળકને

ફુગ્ગા  સાથે  રમતું  જોખ્યું

વાલ - રતીની વડછડ મૂકી

ધારણથી ધમધમતું જોખ્યું

બજાર  આખી  ફરી - ફરીને

માત્ર આભ આથમતું જોખ્યું

સુખમાં ના સરવાળા માંડ્યા

દુઃખ કદી  ના  દમતું જોખ્યું

લેખ-જોખનો છાંડ્યો મારગ

સઘળું  એમાં  શમતું જોખ્યું

પહેલા    કૃપાદૃષ્ટિ   ઝીલી

પછી વેણ તમતમતું જોખ્યું

તમે ગઝલની તુલના માંગી

મેં ઝરણ રૂમઝુમતું જોખ્યુ

વિચારવું પડશે હવે

વિગતથી સ્હેજ વધુ પણ વિચારવું પડશે હવે
હશે એ  પાત્ર  કે વાસણ વિચારવું પડશે હવે

કહો એ  કોણ  મયારણ વિચારવું પડશે હવે
કરે  જે આવું  ઉચ્ચારણ વિચારવું પડશે હવે

બહુ જ સ્પષ્ટ  છે કારણ વિચારવું પડશે હવે
આ શંકાનું ય નિવારણ વિચારવું પડશે હવે

પદાર્થ  પણ  જ્યાં  પરિસ્થિતિ જાય છે પામી
એ ઇલમી વાણીનું કામણ વિચારવું પડશે હવે

જે  જાગશે  તે ખરીદાર  આવશે  ચોક્કસ
ઉતરશે ઘેનનું  ઘારણ વિચારવું પડશે હવે

જો, અઘરી ગૂંચ પડી નામમાં 'ને નવનીતમાં
મળી આ કેવી મથામણ વિચારવું પડશે હવે

મુરારિને ય  અમે  મૂલવી તો  લીધા, પણ
કરીશું શેનું શિરામણ વિચારવું પડશે હવે

(સંદર્ભ : ભોળી રે ભરવાડણ હરિને વેચવાને ચાલી રે...... નરસિંહ મહેતા )